ISO 3834-2, 3834-3 i 3834-4: wymagania i różnice

PN-EN ISO 3834 określa, jak firma ma zorganizować spawanie metali, żeby jakość spoin wynikała z nadzoru nad procesem, a nie z samego badania gotowych złączy. Dotyczy pracy w warsztacie i na montażu, a stosują ją wytwórcy konstrukcji stalowych, zbiorników ciśnieniowych i pojazdów szynowych, zwykle na żądanie klienta albo normy wyrobu. Wybierasz jeden z trzech poziomów: pełne wymagania jakości (część 2), standardowe (część 3) albo podstawowe (część 4).

Budowa normy: części od 1 do 6

Wymagania, które sprawdza audytor, są w częściach 2, 3 i 4. Pozostałe pomagają wybrać poziom i wdrożyć normę.

Część	Zakres	Aktualne wydanie	Stron (wydanie ISO)
1	Kryteria wyboru poziomu wymagań jakości	ISO 3834-1:2021, PN-EN ISO 3834-1:2022-03	6
2	Pełne wymagania jakości	ISO 3834-2:2021, PN-EN ISO 3834-2:2021-09	11
3	Standardowe wymagania jakości	ISO 3834-3:2021, PN-EN ISO 3834-3:2021-09	10
4	Podstawowe wymagania jakości	ISO 3834-4:2021, PN-EN ISO 3834-4:2021-09	3
5	Dokumenty, z którymi musisz być zgodny przy częściach 2, 3 i 4	ISO 3834-5:2021, PN-EN ISO 3834-5:2022-04	7
6	Wytyczne wdrażania serii ISO 3834	ISO 3834-6:2024, EN ISO 3834-6:2024	19

Wydania z 2021 roku wprowadziły poprawki redakcyjne, odwołania do części 5 i nowe brzmienie punktu 16 o kalibracji i walidacji. Część 6 w 2024 roku zastąpiła raport techniczny ISO/TR 3834-6:2007. Część 1 ma polską wersję językową od 2023 roku, a część 5 od lutego 2026 roku.

ISO 3834 nie jest normą systemu zarządzania jakością i nie zastępuje ISO 9001; możesz ją stosować samodzielnie.

Jak wybrać poziom: część 2, 3 czy 4

Poziom wybiera producent, chyba że narzuca go umowa albo norma wyrobu. ISO 3834-1 każe wziąć pod uwagę:

liczbę i znaczenie wyrobów krytycznych dla bezpieczeństwa,
złożoność produkcji,
zakres wytwarzanych wyrobów,
liczbę różnych materiałów,
ryzyko problemów metalurgicznych,
wpływ niezgodności wykonawczych na działanie wyrobu.

Według TWI część 2 pasuje do wytwórców, u których technologia i materiały zmieniają się z kontraktu na kontrakt, część 3 do wymagającej technologii przy wąskim asortymencie, a część 4 tam, gdzie spawanie jest procesem pomocniczym. Przy konstrukcjach stalowych poziom wskazuje EN 1090-2.

Wymagania ISO 3834-2, 3834-3 i 3834-4: tabela różnic

Tabela opiera się na wydaniach z 2021 roku.

Element	ISO 3834-2 (pełne)	ISO 3834-3 (standardowe)	ISO 3834-4 (podstawowe)
Przegląd wymagań	norma wyrobu, przepisy, wymagania własne, zdolność wykonania	jak w części 2	skrócony: zakres, zasoby, dokumentacja
Przegląd techniczny	17 punktów, m.in. kryteria akceptacji, WPS, obróbka cieplna, badanie partii materiałów dodatkowych	17 punktów, bez wzmianki o badaniu partii	brak osobnej listy
Podwykonawstwo	na odpowiedzialność producenta, z danymi z obu przeglądów	jak w części 2	na odpowiedzialność producenta
Spawacze i operatorzy	kwalifikowani (ISO 9606, ISO 14732)	tak samo	tak samo
Koordynacja spawania	wymagana, ISO 14731	wymagana, ISO 14731	brak wymogu, wystarczy nadzór nad produkcją
Personel kontroli i badań	personel badań nieniszczących kwalifikowany (ISO 9712)	tak samo	tak samo
Sprzęt i konserwacja	lista sprzętu, test nowego sprzętu, udokumentowany plan konserwacji	lista sprzętu, konserwacja w jednym punkcie z przydatnością	sprzęt dostępny i utrzymany w sprawności
WPS i kwalifikowanie technologii	WPS i kwalifikowanie przed produkcją, nadzór nad dokumentami	WPS i kwalifikowanie, bez punktu o nadzorze nad dokumentami	brak wymogu WPS, spawanie właściwą techniką
Materiały dodatkowe	procedura składowania według zaleceń dostawcy, badanie partii, gdy wymaga go specyfikacja	składowanie, bez punktu o badaniu partii	według zaleceń dostawcy
Składowanie materiałów podstawowych	ochrona i zachowanie oznaczeń	wymagane (punkt 12)	brak punktu
Obróbka cieplna po spawaniu	zapis przypisany do wyrobu (ISO 17663)	wymagana (ISO 17663)	brak punktu
Kontrola i badania	przed, w trakcie i po spawaniu, status badań	ten sam układ (14.1-14.5)	w ustalonym zakresie, bez list
Niezgodności	procedury napraw, ponowne badania, zapobieganie	wymagane (punkt 15)	nadzór nad wyrobami niezgodnymi
Kalibracja i walidacja przyrządów	w ustalonych odstępach (ISO 17662)	wymagana (ISO 17662)	brak punktu
Identyfikacja i identyfikowalność	jeśli wymagana: 11 elementów, np. partia drutu, spawacz przy spoinie	wymagana (punkt 17)	brak punktu
Zapisy jakości	14 rodzajów, co najmniej 5 lat	wymagane (punkt 18)	co najmniej 5 lat, bez listy

Części 2 i 3 pozwalają pominąć punkty, które cię nie dotyczą, np. obróbkę cieplną, jeśli jej nie wykonujesz. Część 4 przyjmujesz w całości.

Związek z EN 1090-2, ISO 14731, ISO 9606-1 i ISO 15614-1

Część 5 wskazuje normy pomocnicze: ISO 9606 i ISO 14732 dla spawaczy, ISO 14731 dla koordynacji, ISO 9712 dla badań nieniszczących, ISO 15609 dla WPS, ISO 15614 dla kwalifikowania technologii, ISO 17663 dla obróbki cieplnej i ISO 17662 dla kalibracji. Możesz użyć dokumentów technicznie równoważnych, a normy, na których się opierasz, jednostka wpisuje na certyfikat.

EN 1090-2 i klasy wykonania

W Polsce aktualne jest PN-EN 1090-2+A1:2024-10 (EN 1090-2:2018+A1:2024). Klasa wykonania wyznacza część ISO 3834:

Klasa wykonania	Wymagana część ISO 3834
EXC1	ISO 3834-4, podstawowe
EXC2	ISO 3834-3, standardowe
EXC3	ISO 3834-2, pełne
EXC4	ISO 3834-2, pełne

Od EXC2 potrzebujesz koordynatora według ISO 14731. Wymagany poziom jego wiedzy technicznej, podstawowy (B), specjalistyczny (S) albo pełny (C), odczytujesz z tablicy w EN 1090-2 (w wydaniu 2018 to tablica 14), zależnie od klasy wykonania, gatunku stali i grubości.

PN-EN ISO 14731:2019-05

Opisuje zadania i odpowiedzialność koordynacji spawania. Przy certyfikacji jednostka rozmawia z każdym koordynatorem i sprawdza dowody jego pracy; osoby bez dyplomu IWE, IWT lub IWS przechodzą rozszerzoną rozmowę. Nazwiska koordynatorów i ich poziom wiedzy trafiają zwykle do załącznika certyfikatu.

PN-EN ISO 9606-1:2017-10

Egzamin spawaczy stali (ISO 9606-1:2012). Co 6 miesięcy koordynator spawania albo egzaminator potwierdza na świadectwie, że spawacz pracował w zakresie uprawnień. Punkt 9.3 daje trzy warianty przedłużenia: a) nowy egzamin co 3 lata, b) co 2 lata badanie 2 złączy z ostatnich 6 miesięcy ważności, c) bez terminu, dopóki spawacz pracuje u tego samego producenta z systemem według ISO 3834-2 lub 3834-3. Wariant c) nie jest dopuszczony dla urządzeń ciśnieniowych kategorii II, III i IV według dyrektywy 2014/68/UE.

ISO 15614-1:2017 ze zmianą A1:2019

Kwalifikowanie technologii spawania stali i niklu przez badanie technologii spawania. Poziom 2 oznacza więcej badań i węższy zakres uznania niż poziom 1 i obowiązuje, gdy nikt nie wskazał poziomu. Wynikiem jest WPQR, podstawa twoich WPS.

Sprzęt spawalniczy: konserwacja, kalibracja i walidacja

W części 2 sprzętu dotyczą m.in. te wymagania:

Lista sprzętu: główne urządzenia wpisujesz z parametrami, np. udźwig suwnic, wymiary i temperatura pieców; źródła prądu wystarczy podać jako przybliżoną liczbę dla każdego procesu.
Test po instalacji: nowy lub wyremontowany sprzęt sprawdzasz po instalacji i dokumentujesz wynik.
Plan konserwacji: udokumentowany plan obejmuje elementy, które sterują parametrami z WPS: amperomierze i woltomierze, przepływomierze gazu, przewody, węże i złącza, podajniki i prowadnice drutu, sterowanie stanowisk zmechanizowanych, przyrządy do pomiaru temperatury. Niesprawnego sprzętu nie wolno używać.
Kalibracja lub walidacja: przyrządy, którymi oceniasz jakość, kalibrujesz lub walidujesz w ustalonych odstępach (punkt 16). Zgodność pracy z WPS sprawdzasz zwalidowanymi przyrządami. Kalibracja albo walidacja spawarki nie zwalnia cię z tego sprawdzania.

Szczegóły kalibracji i walidacji opisuje ISO 17662, od września 2025 roku w trzecim wydaniu. Dla urządzeń do spawania łukowego jest EN IEC 60974-14:2018 (PN-EN IEC 60974-14:2019-02), następczyni EN 50504:2008. Rozróżnia kalibrację wyświetlanych wskazań, walidację wartości nastawianych i badanie powtarzalności; stosujesz ją przy instalacji i w odstępach, które sam ustalisz. Okresowe przeglądy bezpieczeństwa opisuje IEC 60974-4.

Do zapisów konserwacji potrzebujesz dowodów przeglądów. W ramach pakietu serwisowego robimy przeglądy, czyszczenie i pomiary elektryczne, a w płatnym pakiecie dostajesz protokół z pomiarów, który dołączysz do zapisów konserwacji. Walidacja to osobna usługa: w pakiecie jest do niej dodatek VALIDATION, a normę, według której ma być wykonana (np. EN IEC 60974-14), ustalasz z nami przed zleceniem. Gdy przegląd wykaże usterkę, maszynę naprawisz w naszym serwisie spawarek.

Certyfikat ISO 3834 dla firmy krok po kroku

Sama norma nie wymaga certyfikatu; wymaga go klient albo norma wyrobu. Certyfikują jednostki akredytowane, w Polsce m.in. UDT-CERT, PRS (akredytacja PCA AC 114), TÜV SÜD Polska (AC 161) i Łukasiewicz-GIT (AC 029), który wydaje też certyfikaty w systemie IIW/EWF. Według wytycznych EA-6/02 M:2022 to certyfikacja producenta, nie wyrobu.

Zakres. Ustalasz poziom, rodzaje wyrobów, normy wyrobu, grupy materiałów według CEN ISO/TR 15608, procesy spawania i koordynatorów. Te dane trafią do załącznika.
Wniosek i umowa. Wniosek z kwestionariuszem, oferta, umowa.
Etap 1. Przegląd dokumentacji, zwykle bez wizyty. W UDT na 2 tygodnie przed audytem wysyłasz schemat organizacyjny, zakres systemu, listę procesów z podwykonawstwem i listę lokalizacji.
Etap 2. Audyt w zakładzie: WPS i WPQR, plany spawania, uprawnienia, umowy, zapisy, obserwacja stanowisk i rozmowa techniczna z koordynatorem.
Działania korygujące. Certyfikat dostaniesz dopiero po usunięciu niezgodności. W PRS termin wynosi zwykle 90 dni, w GIT 3 miesiące, a w UDT brak weryfikacji w ciągu 6 miesięcy oznacza powtórkę etapu 2.
Certyfikat i nadzór. UDT i PRS wydają certyfikat na 3 lata, GIT na 5 lat. Pierwszy audyt nadzoru odbywa się najpóźniej 12 miesięcy po certyfikacji. Zmianę koordynatorów, procesów lub grup materiałów zgłaszasz jednostce.
Recertyfikacja. Wniosek składasz przed upływem ważności: w UDT 4 miesiące wcześniej, w PRS najpóźniej 2 miesiące, w GIT najpóźniej miesiąc.

Typowe niezgodności na audycie

Rachwał i Wolniak (Instytut Spawalnictwa, Politechnika Śląska, 2018) opisali niezgodności systemowe, które przekładają się na wady złączy:

przeglądu wymagań zamówienia: brak zapisu albo przegląd niepełny;
podwykonawstwa: niejasne zasady i podwykonawca bez przekazanych wymagań;
spawaczy: zakres uprawnień nie pasuje do wykonywanych złączy albo nikt nie nadzoruje uprawnień;
sprzętu: brak konserwacji, kalibracji lub walidacji; wskazania prądu i napięcia odbiegają od rzeczywistych, co może zawyżyć ilość wprowadzonego ciepła i spowodować rozrost ziarna w strefie wpływu ciepła;
WPS i planu produkcji: błędne instrukcje albo brak kontroli parametrów;
materiałów: złe składowanie lub brak identyfikacji materiałów podstawowych i dodatkowych;
zapisów: brak dowodów obróbki cieplnej, badań i napraw.

Przed audytem przejdź z koordynatorem jedno zlecenie od umowy do zapisów z badań i sprawdź na świadectwach spawaczy potwierdzenia co 6 miesięcy. Audytor omawia z nim właśnie umowy: dobór technologii, badania, obróbkę cieplną, uprawnienia, identyfikowalność i podwykonawstwo.

Najczęstsze pytania

Czy ISO 3834 jest obowiązkowa?

Nie z mocy samej normy. Wymagają jej normy wyrobu, np. EN 1090-2, EN 15085 (pojazdy szynowe) i EN 13445 (zbiorniki ciśnieniowe), oraz klienci w umowach.

Czym różni się ISO 3834-2 od ISO 3834-3?

Układ jest prawie taki sam. Część 2 ma osobne punkty o teście nowego sprzętu, konserwacji, nadzorze nad dokumentami i badaniu partii materiałów dodatkowych; w części 3 konserwacja jest połączona z przydatnością sprzętu, a pozostałych punktów nie ma. W EN 1090-2 część 3 odpowiada EXC2, część 2 klasom EXC3 i EXC4.

Czy certyfikat ISO 3834-2 obejmuje części 3 i 4?

Tak. Spełnienie wyższego poziomu oznacza spełnienie niższych, w zakresie wyrobów, materiałów i procesów wpisanym do certyfikatu.

Jak długo ważny jest certyfikat ISO 3834?

3 lata w UDT i PRS, 5 lat w Łukasiewicz-GIT; wytyczne EA-6/02 M dopuszczają do 5 lat.

Czy każda spawarka musi mieć walidację?

Nie. Uwaga do punktu 9.3 części 2 mówi, że urządzeń spawalniczych zwykle się nie kwalifikuje, chyba że tak ustalono. Norma wymaga kalibracji lub walidacji przyrządów, którymi sprawdzasz zgodność z WPS (punkt 16 części 2 i 3). Jeśli parametry odczytujesz z wyświetlacza spawarki, jego kalibrację opisuje EN IEC 60974-14.

PN-EN ISO 3834: wymagania jakości w spawaniu, poziomy i certyfikat